Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 9

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen yaratma şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nispet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile dayalı ve Türk’e özgü fehvaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve muayyen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazgılan ve zamanla anonimleneşeli bir nazım biçimidir. Türküler esas murabbaklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki murabbaklere (üçlük yahut ikilik bile olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise yaratma dilinde “bağlama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra gene edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

Türkünün muayyen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir yaratma şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en belirgin özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. Yani hece adetsı itibarıyla bir sınırlama imkânsız.

Türkülerin koskocaman çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Türküler bu şekilde yaratmaın orospuı olurlar ve yaratmaın her kesimine hitap fail sanat adamılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir çalgı türüdür. Türküler çoğu yol, bir tabiat olayı evet da bir kahramanlık muhalifsında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arz adlarının, ayrıca mevzuların da değiştiği görüldüğü karınin, nerede doğduklarını saptamak kudretleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere nazaran usulsüz ve usullü yırler olarak iki kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı karınine düzlük uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise ekseriyetle olta havaları arz hileır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da şikeste sonuçsuz adı verilmektedir.

Türklerde hizmetlenen konulara nazaran bile sınıflama fail yazarlar vardır. Konularına nazaran yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Huy yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askerlik yırleri
Resim yırleri
İş yırleri
Huzurlıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Kumar yırleri
Tab ve hayvan yırleri
Zeybek havası ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve dağklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri