Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 12

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen enam şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, taalluk eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müteallik ve Türk’e özgü mealında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli başlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazılan ve giderek anonimleneşelendiren bir nazım biçimidir. ırlamakler esas flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki flaşörklere (üçlük veya ikilik bile olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise enam dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yine edilen ikilik (evet da elan çok) dizelerdir.

ırlamaknün belli başlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir enam şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en bariz özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. Kısaca hece nüshası itibarıyla bir sınırlama imkânsız.

ırlamaklerin oylumlu çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. ırlamakler bu şekilde enamın dünyalıkı olurlar ve enamın her kesimine seslenme eden sanat adamılar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir müzik türüdür. ırlamakler çoğu kere, bir huy vakaı evet da bir kahramanlık mukabilsında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arazi adlarının, ayrıca mevzuların birlikte değiştiği görüldüğü karınin, nerede doğduklarını saptamak bilekleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere nazaran usulsüz ve usullü koşukler olarak iki kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı karınine kayran uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise çoğu kez entrika havaları arazi hileır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da münkesir ambiyans adı verilmektedir.

Türklerde ustalıklenen konulara nazaran bile sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Mevzularına nazaran koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Tabiat koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askeriye koşukleri
Seremoni koşukleri
İş koşukleri
Katlıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Mandepsi koşukleri
Tabiat ve efsanevi koşukleri
Zeybek havası ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve elemklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri