Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 10

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen kamu şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, dikkat eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü valörında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve sınırlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle hatlan ve zamanla anonimleneşelendiren bir nazım biçimidir. Koşukler esas kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki kuartetklere (üçlük veya ikilik de kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise kamu dilinde “ilhak” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra gene edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Koşuknün sınırlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir kamu şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en kupkuru özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Doğrusu hece skorsı itibarıyla bir sınırlama gayrimümkün.

Koşuklerin koskocaman çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Koşukler bu şekilde kamuın finansı olurlar ve kamuın her kesimine hitap fail sanatkârlar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir çalgı türüdür. Koşukler çoğu misil, bir natür fenomenı ya da bir kahramanlık içinsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, ülke adlarının, hatta konuların dahi değiştiği görüldüğü dâhilin, nerede doğduklarını saptamak çelimleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere gereğince usulsüz ve usullü koşukler olarak dü kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı dâhiline kayran uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise alelumum dubara havaları ülke kırmızıır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da melez sonuçsuz adı verilmektedir.

Türklerde çalışmalenen konulara gereğince de sınıflama fail yazarlar vardır. Mevzularına gereğince koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Natür koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve bayrakaltı koşukleri
Tören koşukleri
İş koşukleri
Zıtlıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Piyes koşukleri
Beğeni ve efsanevi koşukleri
Zeybek ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve kötüklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri